TRAKBITYKS'ye hazırlanan hemen her öğrencinin masasında aynı manzara vardır: rengârenk fosforlu kalemler, altı çizilmiş konu anlatımları, defalarca okunmuş özet defterleri. Saatlerce çalışıp deneme sınavında yine aynı konulardan net kaybetmek de tanıdık geliyorsa, sorun çalışma süresinde değil, çalışma tekniğinde olabilir.
Verimli ders çalışma teknikleri üzerine yapılan araştırmalar oldukça net bir tablo çiziyor: bazı yöntemler gerçekten akılda kalıcı öğrenme sağlıyor, bazıları ise sadece öyleymiş gibi hissettiriyor. Bu yazıda hangilerinin işe yaradığını ve bunları günlük bir alışkanlığa nasıl dönüştüreceğinizi anlatıyoruz. Haftalık ilerlemenizi tek bakışta görmek isterseniz dairesel alışkanlık takipçisi yazımıza da göz atabilirsiniz.
🕐 30 saniyede özet
- İncelenen çalışma teknikleri arasında yalnızca 2'si «yüksek fayda» aldı: kendini test etmek ve çalışmayı zamana yaymak (Dunlosky et al., Kent State, 2013).
- Altını çizmek ve tekrar tekrar okumak «düşük fayda» olarak değerlendirildi (Dunlosky et al., Kent State, 2013).
- Sözel hatırlama üzerine yapılan deneyleri bir araya getiren kapsamlı bir analiz, tekrarları aralıklı yapmanın tek seferde yığmaktan daha iyi hatırlama sağladığını gösteriyor (Cepeda et al., UC San Diego, 2006).
Hangi ders çalışma teknikleri gerçekten işe yarıyor?
2013'te Kent State Üniversitesi'nden John Dunlosky ve ekibi, öğrencilerin en sık kullandığı çalışma tekniklerini tek tek ele alıp her biri için bilimsel kanıtları değerlendirdi. Her tekniğe «yüksek», «orta» ya da «düşük» fayda notu verdiler.
Sonuç birçok öğrenci için şaşırtıcı: listenin en üstünde fosforlu kalem ya da özet çıkarmak yok. «Yüksek fayda» alan yalnızca iki teknik var:
- Kendini test etmek (practice testing)
- Çalışmayı zamana yaymak (distributed practice, yani aralıklı tekrar)
İyi haber şu: ikisi de ek masraf gerektirmiyor. Zaten elinizdeki soru bankaları ve denemelerle uygulanabilir.
Kendini test etmek: deneme sınavı sadece ölçme aracı değil
Çoğu öğrenci denemeyi «ne kadar bildiğimi görmek» için çözer. Araştırmalar ise testin kendisinin bir öğrenme aracı olduğunu söylüyor: bilgiyi hafızadan geri çağırmaya çalışmak, onu tekrar okumaktan daha kalıcı iz bırakıyor.
Günlük hayatta bunu şöyle uygulayabilirsiniz:
- Konu anlatımını okuduktan sonra kitabı kapatın ve aklınızda kalanları boş bir kâğıda yazın.
- Her konunun sonunda en az birkaç soru çözün; soruları konu bitince değil, ertesi gün çözmek daha da iyi.
- Yanlış yaptığınız soruları bir deftere not edin ve birkaç gün sonra cevaplarına bakmadan yeniden çözün.
Burada önemli olan zorlanmak. Cevabı hatırlamakta zorlandığınız an, öğrenmenin gerçekleştiği an.
Aralıklı tekrar: aynı konuyu neden bölerek çalışmalısınız?
Sınavdan önceki gece dört saat tek konu çalışmak, aynı dört saati dört farklı güne bölmekten daha verimli hissettirir. Ama hissettirdiği gibi değildir.
UC San Diego'dan Nicholas Cepeda ve ekibi 2006'da sözel hatırlama üzerine yapılmış çok sayıda deneyi bir araya getirdi. Genel tablo, aynı çalışma süresi aralıklı tekrarlara bölündüğünde bilginin daha iyi hatırlandığı yönünde. Dunlosky'nin incelemesi de aralıklı çalışmayı «yüksek fayda» grubuna koyuyor.
YKS hazırlığında pratik karşılığı şu:
- Bir konuyu bitirdikten sonra birkaç gün içinde kısa bir tekrar yapın.
- Sonraki tekrarı daha uzun bir aradan sonra, örneğin bir hafta sonra yapın.
- Haftalık programınıza yeni konuların yanında «eski konu tekrarı» bloğu koyun.
Altını çizmek ve tekrar okumak neden yetmiyor?
Altını çizmek ve aynı sayfayı tekrar okumak rahat ve tanıdıktır; metin her okumada daha tanıdık gelir ve bu da «öğrendim» hissi yaratır. Ama tanıdık gelmek, sınavda hatırlayabilmek anlamına gelmez. Dunlosky ve ekibi bu iki tekniği «düşük fayda» grubuna koydu.
Bu, fosforlu kalemi tamamen bırakmanız gerektiği anlamına gelmiyor. Altını çizdiğiniz cümleyi bir soruya çevirin ve birkaç gün sonra o soruyu kendinize sorun. Böylece düşük faydalı bir alışkanlığı, yüksek faydalı bir tekniğe bağlamış olursunuz.
Bu teknikleri YKS çalışma programına nasıl yerleştirirsiniz?
Doğru tekniği bilmek yetmez, onu her gün uygulamak gerekir. Bunun için birkaç öneri:
1. Tekniği bir zamana ve yere bağlayın. «Fırsat bulunca soru çözerim» yerine bir «eğer-o zaman» planı yapın: «Eğer okuldan eve gelip yemeğimi yersem, o zaman 20 dakika dünkü konudan soru çözerim.»
2. Günlük hedefi küçük tutun. «Bugün 200 soru» yerine «Bugün dünkü iki konudan 30 soru ve geçen haftaki bir konunun tekrarı» gibi gerçekçi hedefler koyun.
3. Uykuyu programdan kesmeyin. Gece geç saatlere kadar çalışıp sabah erkenden etüde gitmek sürdürülebilir değil. Bu konuda uyku düzeni nasıl sağlanır yazısı yardımcı olabilir.
4. Denemeleri sadece puan için değil, tekrar listesi için kullanın. Her denemeden sonra yanlış yaptığınız konuları bir sonraki haftanın tekrar bloğuna ekleyin.
Günlük kayıt neden fark yaratır?
Kendini test etmek ve aralıklı tekrar, ancak her gün uygulandığında işe yarar. Ve ilk haftalarda bu çok kolay unutulur. Günlük kısa bir kayıt, hangi gün tekrarı atladığınızı ve hangi derslerin geride kaldığını görmenizi sağlar. Kayıt tutmanın neden işe yaradığını merak ediyorsanız alışkanlık takibi işe yarıyor mu yazımıza bakabilirsiniz.
TrakBit alışkanlık takipçisi ile «20 dakika soru çözme» ve «eski konu tekrarı» gibi alışkanlıkları ayrı ayrı oluşturup her gün tek dokunuşla işaretleyebilirsiniz. Her alışkanlık için dinlenme günleri de belirleyebilirsiniz; örneğin pazar günü deneme sınavına giriyorsanız o günü tekrar bloğu için dinlenme günü yapabilirsiniz. Belirlediğiniz dinlenme günleri serinizi bozmaz. Ama dinlenme günü olmayan bir gün alışkanlığı işaretlemezseniz seri sıfırlanır. Bu yüzden dinlenme günlerini baştan gerçekçi seçmek önemli.
Sonuç
Verimli ders çalışma teknikleri aslında karmaşık değil: kendinizi test edin ve tekrarları zamana yayın. Altını çizmek ve tekrar okumak tek başına yetmez. Asıl fark, bu iki tekniği YKS'ye kadar her gün uygulamakta. Bugün tek bir çalışma alışkanlığı seçin ve TrakBit'te ilk işaretinizi koyun.
Kaynaklar
- Dunlosky, Rawson, Marsh, Nathan & Willingham, Kent State University, Psychological Science in the Public Interest, 2013. https://doi.org/10.1177/1529100612453266
- Cepeda, Pashler, Vul, Wixted & Rohrer, University of California San Diego, Psychological Bulletin, 2006. https://doi.org/10.1037/0033-2909.132.3.354
Sık sorulan sorular
En verimli ders çalışma tekniği hangisi? Kent State Üniversitesi'nden Dunlosky ve ekibinin incelemesinde yalnızca iki teknik «yüksek fayda» aldı: kendini test etmek (soru çözmek, kendine soru sormak) ve çalışmayı zamana yaymak. İkisini birlikte kullanmak en sağlam başlangıç.
Altını çizerek ders çalışmak işe yaramaz mı? Tamamen işe yaramaz demek doğru değil, ama aynı incelemede altını çizme ve tekrar okuma «düşük fayda» olarak değerlendirildi. Altını çizdiğiniz yerleri sonra soruya çevirip kendinizi test ederseniz çok daha verimli olur.
Aralıklı tekrar nasıl yapılır? Bir konuyu tek oturumda bitirip bırakmak yerine, birkaç gün sonra ve sonra yine daha uzun bir aradan sonra kısa tekrarlar yapın. Her tekrarı notlara bakmadan birkaç soruyla başlatmak, kendini test etme ile aralıklı tekrarı birleştirir.
YKS çalışma programı hazırlarken nelere dikkat etmeliyim? Programda yeni konu kadar eski konuların tekrarına da yer açın, her gün soru çözme süresi koyun ve uykuyu kısmayın. Programı haftalık değil günlük küçük hedeflere bölmek, takip etmeyi kolaylaştırır.