Νέα αρχή χωρίς να περιμένεις τον Ιανουάριο

«Από Δευτέρα κόβω τα γλυκά.» «Μετά τις γιορτές γράφομαι γυμναστήριο.» «Τον Γενάρη, καινούργια ζωή.» Όλοι έχουμε πει κάποια από αυτές τις φράσεις. Η επιθυμία για μια νέα αρχή δεν είναι αδυναμία· είναι κάτι που η έρευνα έχει καταγράψει και μπορείς να το χρησιμοποιήσεις. Το πρόβλημα ξεκινά όταν η «σωστή μέρα» γίνεται λόγος να μην κάνεις τίποτα για δύο μήνες.

Αυτό το άρθρο δεν μιλά για τον Σεπτέμβρη ούτε για τη ρουτίνα του χειμώνα. Μιλά για το πώς βρίσκεις αφετηρίες μέσα στο δικό σου ημερολόγιο, από την ονομαστική σου γιορτή μέχρι την Κυριακή που γυρνάς από το χωριό, και πώς τις κάνεις να μετράνε.

🕐 Σύνοψη σε 30 δευτερόλεπτα

• Οι ερευνητές του Wharton εξέτασαν 3 διαφορετικά σύνολα δεδομένων (αναζητήσεις στο Google, επισκέψεις σε πανεπιστημιακό γυμναστήριο, δεσμεύσεις στόχων) και βρήκαν περισσότερη στοχοθετημένη συμπεριφορά γύρω από χρονικά ορόσημα (Dai et al., Wharton, 2014).
• Τα ορόσημα δεν ήταν μόνο η Πρωτοχρονιά: μετρούσαν και η αρχή της εβδομάδας, του μήνα και τα γενέθλια (Dai et al., Wharton, 2014).
• Μια μετα-ανάλυση 94 ανεξάρτητων ελέγχων με πάνω από 8.000 συμμετέχοντες βρήκε ότι τα σχέδια «αν-τότε» έχουν μέτριο έως μεγάλο αποτέλεσμα στην επίτευξη στόχων (Gollwitzer & Sheeran, 2006).
• Πρακτικά: 1 ορόσημο για να ξεκινήσεις, 1 σχέδιο για το πότε και πού, και καθημερινή καταγραφή για να συνεχίσεις.

Γιατί μας τραβάει τόσο η «καθαρή σελίδα»;

Οι Hengchen Dai, Katherine Milkman και Jason Riis ονόμασαν το φαινόμενο fresh start effect. Η ιδέα τους: τα χρονικά ορόσημα χωρίζουν τη ζωή μας σε «κεφάλαια». Όταν κλείνει ένα κεφάλαιο, οι αποτυχίες του μοιάζουν να ανήκουν σε έναν «παλιό εαυτό», και ο νέος εαυτός νιώθει πιο έτοιμος να προσπαθήσει. Παράλληλα, ένα ορόσημο μας κάνει να σηκώσουμε το κεφάλι από την καθημερινότητα και να σκεφτούμε τη μεγάλη εικόνα.

Αυτό εξηγεί γιατί τα γυμναστήρια γεμίζουν τον Ιανουάριο. Αλλά η ίδια έρευνα έδειξε κάτι πιο χρήσιμο: τέτοια ορόσημα εμφανίζονται κάθε εβδομάδα και κάθε μήνα. Δεν χρειάζεσαι Πρωτοχρονιά, χρειάζεσαι μια αφετηρία που να έχει νόημα για εσένα.

Πάρε ένα παράδειγμα. Αν σκέφτεσαι να ξεκινήσεις περπάτημα, και έχεις διαβάσει για τα 15.000 βήματα και το σπλαχνικό λίπος, δεν υπάρχει λόγος να περιμένεις τα κάλαντα. Η 1η του επόμενου μήνα είναι αρκετά «καθαρή σελίδα».

Ποια ορόσημα έχει το ελληνικό ημερολόγιο για ένα νέο ξεκίνημα;

Εδώ είναι το πλεονέκτημά μας. Το ελληνικό ημερολόγιο είναι γεμάτο μικρές «Πρωτοχρονιές»:

• Η ονομαστική σου γιορτή. Για πολλούς Έλληνες μετράει όσο ή και περισσότερο από τα γενέθλια. Αν γιορτάζεις στους Ταξιάρχες (8 Νοεμβρίου), του Αγίου Ανδρέα (30 Νοεμβρίου) ή του Αγίου Νικολάου (6 Δεκεμβρίου), έχεις μια προσωπική αφετηρία πριν καν μπει ο Δεκέμβρης.
• Η 1η κάθε μήνα. Ο Νοέμβριος ξεκινά σε λίγες μέρες. Είναι ήσυχος μήνας, χωρίς αργίες και διακοπές, άρα ιδανικός για να χτίσεις κάτι.
• Η επιστροφή από τριήμερο ή αργία. Μετά την αργία της 28ης Οκτωβρίου, μετά την Καθαρά Δευτέρα ή τον Δεκαπενταύγουστο, η επιστροφή στη ρουτίνα είναι από μόνη της ένα «κεφάλαιο που κλείνει».
• Αλλαγές ζωής. Νέα δουλειά, μετακόμιση, τέλος εξεταστικής, η πρώτη μέρα μετά από μια άδεια. Τα προσωπικά ορόσημα συχνά δουλεύουν καλύτερα από τα κοινά, γιατί αφορούν μόνο εσένα.

Αν έχεις ήδη διαβάσει για τη ρουτίνα του Σεπτεμβρίου, θα αναγνωρίσεις τον μηχανισμό: ο Σεπτέμβρης είναι η «δεύτερη Πρωτοχρονιά» των Ελλήνων. Η διαφορά εδώ είναι ότι δεν περιμένεις ούτε αυτόν.

Η παγίδα του «από Δευτέρα»

Το ίδιο φαινόμενο έχει και σκοτεινή πλευρά. Όταν ξέρεις ότι έρχεται ένα ορόσημο, είναι εύκολο να πεις «άσ' το για τότε» και να συνεχίσεις τα ίδια ως εκείνη τη μέρα. Η Δευτέρα γίνεται μόνιμη αναβολή, και ο Ιανουάριος αρχίζει να κουβαλάει υποσχέσεις δώδεκα μηνών.

Τρεις τρόποι να αποφύγεις την παγίδα:

1. Κάνε σήμερα μια μίνι εκδοχή. Αν η μεγάλη αρχή είναι την 1η του μήνα, περπάτα δέκα λεπτά απόψε. Δεν «χαλάς» την καθαρή σελίδα· απλώς δοκιμάζεις.
2. Διάλεξε το πιο κοντινό ορόσημο, όχι το πιο εντυπωσιακό. Η επόμενη Δευτέρα νικάει τον επόμενο Ιανουάριο.
3. Γράψε την αφετηρία στο ημερολόγιο του κινητού με ώρα και τόπο, όπως θα έγραφες ένα ραντεβού.

Πώς κάνεις τη νέα αρχή να κρατήσει πέρα από την πρώτη εβδομάδα;

Το ορόσημο σού δίνει ώθηση, αλλά η ώθηση ξεθωριάζει. Εκεί μπαίνει η δεύτερη πηγή αυτού του άρθρου. Στη μετα-ανάλυση των Peter Gollwitzer και Paschal Sheeran, οι άνθρωποι που διατύπωσαν ένα συγκεκριμένο σχέδιο «αν συμβεί Χ, τότε θα κάνω Ψ» πέτυχαν τους στόχους τους σημαντικά συχνότερα από όσους είχαν μόνο την πρόθεση.

Σε πρακτικό επίπεδο, συνδυάζεις το ορόσημο με ένα σχέδιο «αν-τότε»:

• «Από την 1η Νοεμβρίου, αν τελειώσω το μεσημεριανό, τότε βγαίνω για περπάτημα 20 λεπτών γύρω από το τετράγωνο.»
• «Από τη γιορτή μου, αν μπω στο σπίτι μετά τη δουλειά, τότε αφήνω το κινητό στην είσοδο για μία ώρα.»
• «Μετά το τριήμερο, αν βάλω καφέ το πρωί, τότε διαβάζω πέντε σελίδες.»

Ένα ακόμα κόλπο: σκέψου σε επίπεδο συνήθειας, όχι αποτελέσματος. «Θα χάσω πέντε κιλά ως το Πάσχα» είναι στόχος· «περπατάω μετά το φαγητό» είναι συνήθεια που μπορείς να ελέγξεις κάθε μέρα. Περισσότερα για αυτή τη διαφορά θα βρεις στο άρθρο για συνήθειες αντί για στόχους.

Και αν η νέα σου αρχή πέφτει μέσα στον χειμώνα, με λιγότερο φως και περισσότερη κούραση, ρίξε μια ματιά στη χειμερινή ρουτίνα για τον Νοέμβριο για να προσαρμόσεις τις συνήθειες στην εποχή.

Η καθημερινή καταγραφή ως «μικρή νέα αρχή» κάθε μέρα

Το ενδιαφέρον με την καταγραφή είναι ότι μετατρέπει κάθε μέρα σε ένα μικρό ορόσημο. Το βράδυ τσεκάρεις αν έκανες αυτό που υποσχέθηκες, και το επόμενο πρωί έχεις μια καθαρή γραμμή μπροστά σου.

Με το TrakBit ορίζεις τη συνήθεια από τη μέρα που διάλεξες ως αφετηρία και την σημειώνεις με ένα άγγιγμα. Το σερί σου δείχνει πόσες μέρες στη σειρά την κράτησες. Αν ξέρεις ότι κάποιες μέρες δεν θα μπορείς, για παράδειγμα την Κυριακή στο χωριό, μπορείς να τις ορίσεις από πριν ως μέρες ξεκούρασης, που δεν κόβουν το σερί. Μια μέρα που χάνεις και δεν είναι μέρα ξεκούρασης θα μηδενίσει το σερί· τότε απλώς διαλέγεις το πιο κοντινό ορόσημο και ξαναρχίζεις, χωρίς να περιμένεις τον Γενάρη.

Μετά από λίγες εβδομάδες βλέπεις κάτι που η μνήμη δεν δείχνει: ποιες μέρες σού βγαίνει εύκολα, ποιες δύσκολα, και αν το σχέδιο «αν-τότε» χρειάζεται διόρθωση.

Συμπέρασμα

Ο Ιανουάριος δεν έχει μονοπώλιο στις νέες αρχές. Η γιορτή σου, η 1η του μήνα, η επιστροφή από ένα τριήμερο είναι εξίσου καλές αφετηρίες, αρκεί να τις συνδέσεις με ένα συγκεκριμένο σχέδιο και να καταγράφεις τι κάνεις. Διάλεξε το πιο κοντινό ορόσημο, γράψε ένα «αν-τότε» και ξεκίνα να το σημειώνεις στο TrakBit από εκείνη τη μέρα.

Πηγές

• Dai, Milkman & Riis, University of Pennsylvania (Wharton), 2014 — The fresh start effect: Temporal landmarks motivate aspirational behavior, Management Science. https://doi.org/10.1287/mnsc.2014.1901
• Gollwitzer & Sheeran, New York University / University of Sheffield, 2006 — Implementation intentions and goal achievement: A meta-analysis of effects and processes, Advances in Experimental Social Psychology. https://doi.org/10.1016/S0065-2601(06)38002-1

Συχνές ερωτήσεις

Τι είναι το «φαινόμενο της νέας αρχής»; Είναι η τάση να ξεκινάμε πιο εύκολα κάτι καινούργιο γύρω από χρονικά ορόσημα, όπως η αρχή της εβδομάδας, του μήνα ή του χρόνου, ή ένα προσωπικό γεγονός. Το περιέγραψαν οι Dai, Milkman και Riis στο Wharton το 2014.

Είναι κακό να ξεκινάω πάντα «από Δευτέρα»; Όχι, η Δευτέρα είναι ένα φυσικό ορόσημο. Γίνεται παγίδα μόνο όταν τη χρησιμοποιείς για να αναβάλλεις. Αν σήμερα είναι Τετάρτη, κάνε σήμερα μια μικρή εκδοχή και άφησε τη Δευτέρα για την πλήρη.

Ποια ορόσημα μπορώ να χρησιμοποιήσω πριν από την Πρωτοχρονιά; Την 1η του μήνα, τη γιορτή ή τα γενέθλιά σου, την επιστροφή από ένα τριήμερο, την αλλαγή εποχής ή μια αλλαγή στη δουλειά ή στο σπίτι. Ό,τι νιώθεις ότι κλείνει ένα κεφάλαιο μπορεί να ανοίξει ένα καινούργιο.

Τι κάνω αν σταματήσω μετά από λίγες μέρες; Μην περιμένεις το επόμενο μεγάλο ορόσημο. Διάλεξε το πιο κοντινό, έστω την επόμενη Δευτέρα, μίκρυνε τη συνήθεια και ξανάρχισε. Αν κάποιες μέρες δεν μπορείς να την κάνεις, όρισέ τες από πριν ως μέρες ξεκούρασης.